Bamberski styl ubioru, który rozpowszechnił się i rozwinął w Poznaniu i okolicach w XIX wieku, był i nadal jest zjawiskiem wyjątkowym. Strój powstał wśród imigrantów z Niemiec, ale nie odzwierciedlał w pełni ich tradycji. Dlatego w Poznaniu znajduje się nawet niewielka rzeźba przedstawiająca dziewczynę ubraną w ten tradycyjny strój. Więcej o jego wyglądzie i elementach składowych przeczytasz na poznanka.eu.
Imigranci z Bambergu
Katolicka ludność z niemieckiego miasta Bamberg i jego okolic zaczęła być sprowadzana do Poznania i okolicznych wsi po wojnie i epidemii cholery na początku XVIII wieku. Ziemie te straciły znaczną liczbę ludności, więc władze postanowiły zaangażować imigrantów w rozwój terytorium.
Pierwsi imigranci przybyli do Poznania w 1719 roku i od tego czasu stworzyli tu znaczącą społeczność, która częściowo zachowała własną kulturę i rozwinęła ją korzystając z polskich tradycji.
To właśnie ubiór społeczności bamberskiej stał się później symbolem odrębności społecznej i kulturowej tej grupy. Swój nowoczesny wygląd zyskał w drugiej połowie XIX wieku, stając się niesamowitym strojem pełnym ozdobnych detali.
W tym samym czasie mężczyźni przyjęli polską modę i nie różnili się od Polaków. Nosili głównie białe koszule, czarne garnitury i buty. Kobiety natomiast dbały o swoje stroje i wypracowały niepowtarzalny styl.
Cechy kobiecych strojów
Każdy strój bamberki był rodzajem dekoracyjnej ekspozycji. Jego podstawą była bielizna – koszulka i spodnie. Na wierzch zakładano cienką lnianą koszulę z haftem na mankietach i kołnierzyku. Jakość i bogactwo haftu różniły się w przypadku koszul codziennych i odświętnych.
Na koszulę zakładano kamizelkę lub ozdobny gorset. Noszono je zarówno w pracy, jak i w domu. Latem dziewczęta i młode kobiety nosiły takie gorsety jako odzież wierzchnią. W tym przypadku musiały one kontrastować kolorystycznie ze spódnicą. Gorset mógł być sznurowany lub zapinany na guziki. Ponadto talia była czasami wiązana paskiem z rolką, aby podnieść spódnicę i wizualnie dodać pełności biodrom.
Na spacery i święta na taką kamizelkę zakładano krótką kurtkę, która sięgała talii i mogła być wykonana z różnych materiałów w zależności od pory roku i okazji. Letnie kurtki były lekkie, podczas gdy zimowe były wykonane z grubych tkanin. Szyto je z dekoltem na plecach, ze szwem centralnym lub bez niego. Rękawy były szerokie u góry i zwężały się do nadgarstka. Kurtki były podszyte i ozdobione wzorami i wstążkami, a kolor zazwyczaj kontrastował ze spódnicą.
Pod spodniami kobiety nosiły niższe spódnice, zwykle więcej niż jedną. Były one wykonane z lnianej tkaniny i mocno wykrochmalone, aby nadać spódnicy pożądaną objętość. Spódnice codzienne były jednobarwne, a odświętne wielokolorowe. Wersja zimowa była wykonana z flaneli. Dla wygody w halkach codziennych wykonywano również kieszenie.
Ponadto bamberki nosiły pikowane halki wykonane z dwóch cienkich warstw bawełny, czasem z warstwą waty pomiędzy nimi. Każda kolejna spódnica była nieco dłuższa i musiała być wykonana z innego materiału. Wszystkie spódnice były zebrane w jasny pas wykonany z drogich materiałów na święta i prostych tkanin na co dzień.
Obowiązkowym elementem stroju był fartuch, który był noszony pod pasem, ozdobiony dekoracyjnymi wstążkami i wiązany z tyłu. Czasami fartuchy były wykonane z niebieskiego materiału w białe paski lub haftowane w kwiaty. Popularne były również fartuchy batystowe z haftem ręcznym lub maszynowym.
W połowie XIX wieku nowym elementem stroju był szal wykonany z batystu lub tiulu, który pasował do fartucha. W rękach trzymano chusteczki z tego samego materiału.
Te tradycyjne stroje bamberek były zawsze noszone do kościoła i miały zestawy w następujących kolorach: czerwonym, zielonym, niebieskim i białym lub złotym.
Nakrycia głowy i biżuteria
Niezamężne dziewczęta zaplatały włosy w warkocze, natomiast zamężne zbierały włosy i przykrywały je małym czepkiem. Czepki były wykonane z gładkiego lnu z minimalną ilością ozdób do codziennego użytku lub z haftowanego tiulu, lub kambru na uroczyste okazje.
Podczas wyjazdów służbowych na czepek zakładano słomkowy kapelusz, który zawiązywano pod brodą za pomocą wstążki. Do pracy w polu kapelusze były wykonane z grubszej słomy, a ich kształt musiał chronić przed słońcem.
W święta mężatki nosiły czepce z czterema szerokimi wstążkami. Dwie z nich wiązano kokardą pod brodą, a pozostałe dwie wiązano z tyłu głowy. W chłodniejsze dni często zakładano na nie kaszmirskie chusty. Innym świątecznym nakryciem głowy była złota czapka wykonana z nieprzezroczystego materiału, ozdobiona złotym korkociągiem, koronką i haftem.
Najbardziej charakterystycznym nakryciem głowy bamberki był kornet, noszony przez niezamężne dziewczęta podczas najważniejszych wydarzeń rytualnych. To nakrycie głowy miało tekturowo-drutową podstawę, pokrytą tkaniną i sznurowaną z tyłu. Ozdabiano go sztucznymi kwiatami z przodu i wstążkami z tyłu. Z tyłu przymocowana była również duża kokarda.
Dziewczęta i kobiety nosiły kołnierzyki z falbankami, krzyżyki i naszyjniki wykonane z bursztynu lub koralu. Naszyjniki często miały szerokie wstążki związane kokardą i zapinane z tyłu. Ponadto noszono cienkie pończochy z dzianiny i wysokie buty z czarnej skóry. W zimne dni noszono rękawiczki, a do kościoła zawsze zakładano odświętne białe rękawiczki.
Kobiety w tym tradycyjnym stroju można zobaczyć w Poznaniu w święta nawet w XXI wieku. Ten strój jest bardzo jaskrawy i elegancki i tworzy wyjątkową atmosferę.