W XVIII wieku Polska przeżywała burzliwe czasy: rozbiory Rzeczypospolitej, wojny i głębokie zmiany społeczne. Wśród wybitnych postaci tego okresu wyróżnia się Teofila Szołdrska-Potulicka (z domu Działyńska), kobieta silnie związana z Poznaniem i jego okolicami. Urodziła się 28 grudnia 1714 roku (według niektórych źródeł – 1715) w Kórniku, niewielkiej miejscowości w Wielkopolsce, zaledwie 20 km od Poznania. Kórnik był częścią jej rodowych majątków, a Teofila stała się symbolem regionu, znaną jako wpływowa właścicielka ziemska, mecenaska kultury i legendarna „Biała Dama”. Jej życie to historia siły, intelektu i wpływu w epoce, gdy kobiety rzadko cieszyły się takim autorytetem, pisze poznanka.eu.
Młodość, Spadek i Wczesne Wyzwania
Teofila pochodziła ze szlacheckiego rodu Działyńskich herbu Ogończyk. Jej ojciec, Zygmunt Działyński, był wojewodą i właścicielem znacznych majątków, a matka, Teresa Tarło, wywodziła się z innej arystokratycznej rodziny. Dzieciństwo Teofili naznaczone było tragedią: ojciec zmarł, gdy miała 6 lat, a matka – gdy skończyła 11. Została sierotą, ale odziedziczyła ogromny majątek, w tym Zamek w Kórniku.
Dzięki temu stała się jedną z najbogatszych kobiet w regionie. W 1732 roku, w wieku 18 lat, Teofila wyszła za Stefana Szołdrskiego, wojewodę poznańskiego. Małżeństwo nie trwało długo – Stefan zmarł w 1737 roku, pozostawiając ją wdową z dwójką dzieci. Później, w latach 40. XVIII wieku, po raz drugi poślubiła Antoniego Potulickiego, ale i ten związek szybko się rozpadł. Teofila samodzielnie zarządzała majątkami, demonstrując wyjątkowe zdolności administracyjne. Jako właścicielka ziemska zarządzała kilkoma majątkami w okolicach Poznania, w tym Kórnikiem, Bninem i innymi. Była magnatką, której włości obejmowały tysiące hektarów ziemi, wsie i zamki. W czasach, gdy Polska cierpiała z powodu wojen (jak wojna północna czy konfederacja barska), Teofila skupiła się na rozwoju gospodarczym. Wprowadzała nowoczesne metody gospodarowania: ulepszała rolnictwo, budowała młyny, browary i manufaktury. Szczególnie udana okazała się jej reforma **osad olęderskich** – kolonii osadników niemieckich i holenderskich, których zapraszała do zagospodarowania ziem. Osady te, oparte na prawie olęderskim, przyniosły regionowi dobrobyt. Teofila gwarantowała osadnikom wolność wyznania, obniżone podatki i autonomię, co było bardzo progresywne jak na XVIII wiek. Dzięki niej Kórnik przekształcił się w ważny ośrodek gospodarczy Wielkopolski.
Mecenaska Kultury i Oświeceniowa Wizjonerka
Teofila była nie tylko bizneswoman, ale i mecenaską kultury i edukacji. Przebudowała **Zamek Kórnicki** w stylu barokowym, zapraszając architektów z Poznania i innych miast. Zamek stał się reprezentacyjną rezydencją z luksusowymi wnętrzami, ogrodami i biblioteką. Teofila kolekcjonowała książki, obrazy i antyki, zamieniając Kórnik w ośrodek kulturalny. Wspierała artystów, muzyków i uczonych. Założyła na przykład bractwo strzeleckie w Kórniku i Bninie, które działa do dziś. Było to towarzystwo strzeleckie łączące szkolenie wojskowe z wydarzeniami społecznymi. Teofila finansowała budowę kościołów, szpitali i szkół w regionie poznańskim, pomagając biednym i sierotom. Jej filantropia była inspirowana ideami oświeceniowymi: wierzyła w edukację jako drogę do postępu.
Życie Teofili nie było pozbawione konfliktów. Jako wdowa i samodzielna kobieta, spotykała się z oporem ze strony krewnych i szlachty. Toczyły się spory sądowe o spadek, które Teofila wygrywała dzięki swojej wiedzy prawniczej. Korespondowała z królem Stanisławem Augustem Poniatowskim, wpływając na politykę Rzeczypospolitej. W latach 60. i 70. XVIII wieku, w czasie Konfederacji Barskiej, jej majątki stały się schronieniem dla powstańców. Teofila sympatyzowała z reformami, ale unikała otwartych konfliktów, skupiając się na działaniach na poziomie lokalnym.
Legenda Białej Damy
Legenda o „Białej Damie” czyni Teofilę postacią mityczną. Według przekazów, jej zjawa błąka się po Zamku Kórnickim. Jest to związane z portretem Teofili w białej sukni, namalowanym przez Antoine’a Penne. Legenda głosi, że o północy schodzi ona z obrazu, aby strzec skarbów lub szukać spokoju. Ta historia powstała w XIX wieku, ale ma swoje korzenie w rzeczywistości: Teofila była znana z urody, elegancji i tajemniczości. Nosiła białe suknie, co było modne w XVIII wieku, i często portretowano ją z psem. Legenda ta przyciąga turystów do Kórnika, gdzie Zamek pełni obecnie funkcję muzeum i siedziby Biblioteki Kórnickiej wraz z Arboretum.
Teofila zmarła 26 listopada 1790 roku w Kórniku, nie doczekawszy I rozbioru Polski.
Jej imię rzadko jest wspominane w dzisiejszych czasach. Niemniej jednak, jej spuścizna – zamek, biblioteka (obecnie jedna z największych w Polsce) i reformy gospodarcze – miała **ogromny wpływ na Poznań i Wielkopolskę**. Jest ona symbolem kobiety Oświecenia: niezależnej, wykształconej, łamiącej stereotypy. W czasach, gdy rola kobiet ograniczała się do domu, Teofila zarządzała imperium, wspierała sztukę i pomagała ludziom.
Dziś Teofila jest **ikoną feminizmu** w polskiej historii. Wspomina się ją w książkach, filmach i na festiwalach w Poznaniu. Na przykład w Zamku Kórnickim prowadzone są specjalne wycieczki opowiadające o „Białej Damie”. Jej postawa inspiruje współczesne kobiety do podejmowania ról przywódczych. W kontekście XVIII wieku, gdy Polska traciła niepodległość, Teofila reprezentowała odporność regionu. Jej życie jest lekcją, że nawet w społeczeństwie patriarchalnym kobieta może zmieniać świat.